‘Biocentrism’: Het nieuwe wetenschappelijke paradigma?!

Robert Lanza is niet alleen een vooraanstaand biowetenschapper, hij is ook een moedig man. In zijn stimulerende nieuwe boek ‘Biocentrism’ opent hij een frontale aanval op het naturalistisch realisme, het vigerende wetenschappelijke paradigma. Op in zijn ogen goede wetenschappelijke gronden dwingt hij het wetenschappelijke establishment om na te denken over een geheel nieuw perspectief.
Het is de intentie van Lanza dat de aanzetten tot een nieuw paradigma die in het boek worden gegeven op termijn de aanzet zullen vormen voor een geheel nieuw onderzoeksprogramma en een vernieuwing van het wetenschappelijk bedrijf.
Volgens het gangbare denken gaat de kosmos vooraf aan het bewustzijn en het leven. Beiden zijn relatief late en toevallige nevenproducten van toevallige ontwikkelingen in een blind universum. Lanza echter draait met een gedurfde zet het perspectief om. Hij stelt de biologie centraal en laat zien dat het universum zoals wij het waarnemen het product is van leven en bewustzijn.
Lanza bouwt zijn betoog zorgvuldig op met een penetrerende analyse van het proces van onze waarneming. Op de bekende vraag of een vallende boom in een bos geluid maakt als er niemand is om het geluid te horen antwoord Lanza met een volmondig Nee!! En hij geeft sterke argumenten om deze bewering te staven.
Het is de eerste openingszet in een systematische onttakeling van het naturalistisch realisme. Lanza laat zien dat onze beste theorieën (kwantummechanica en relativiteitstheorie) op logische wijze aansluiten bij het biocentrische perspectief terwijl er in het naturalistisch realistische paradigma sprake is van tal van onoplosbare inconsistenties.
Lanza laat zien dat zonder de waarnemer de externe fysieke werkelijkheid niet actueel is maar slechts bestaat in een wazige mengvorm van potentiële ervaring. Hij laat ook zien hoe in de relativiteitstheorie ruimte en tijd radicaal subjectief van karakter zijn geworden. Tijd en ruimte bestaan (zoals Kant al stelde) niet als een onafhankelijke externe matrix maar zijn vormen van menselijke (en algemeen biologische??) ervaring.
Lanza formuleert in zijn baanbrekende werk de principes waarop het biocentrische paradigma in zijn ogen op gebaseerd zou moeten zijn. Ik noem ze kort omdat ze een goed inzicht bieden in het revolutionaire programma dat Lanza aanbeveelt om te komen tot een nieuw en beter begrip van de kosmos.
1. Eerste principe van het biocentrisme. Wat wij waarnemen als werkelijkheid is een proces waarbij ons bewustzijn betrokken is. Een externe werkelijkheid zo per definitie moeten bestaan in een onafhankelijke en absolute ruimte, maar dit is betekenisloos omdat ruimte en tijd geen absolute werkelijkheden zijn, maar eerder instrumenten van de geest;
2. Tweede principe van het biocentrisme. Onze externe en interne vormen van waarneming zijn onlosmakelijk verweven. Ze zijn de verschillende zijden van dezelfde medaille en kunnen niet van elkaar worden gescheiden;
3. Derde principe van het biocentrisme. Het gedrag van elementaire deeltjes is onlosmakelijk verbonden met de aanwezigheid van een waarnemer. Zonder de aanwezigheid van de bewuste waarnemer bestaan elementaire deeltjes op zijn best in een onbepaalde toestand van waarschijnlijkheidsgolven;
4. Vierde principe van het biocentrisme. Elk universum dat aan het bewustzijn vooraf is gegaan bestond uitsluitend in een toestand van waarschijnlijkheid of potentie;
5. Het vijfde principe van het biocentrisme. De structuur en het universum met haar fijnafstemming van wetten en parameters kan alleen door het biocentrisme worden verklaard. Dat de natuur is ‘gefinetuned’ voor het leven is volkomen verklaarbaar als het manifeste universum door het leven is geschapen en niet andersom;
6. Het zesde principe van het biocentrisme. Het verschijnsel tijd heeft geen onafhankelijk bestaan los van de zintuiglijke ervaring van mensen en dieren. Tijd is het proces waardoor we verandering in het universum waarnemen.
7. Het zevende principe van het biocentrisme. Net zoals tijd is ook ruimte geen object of ding. Ruimte is eveneens een vorm van onze zintuiglijke ervaring en ons begrip en heeft geen onafhankelijk bestaan los van de geest. Er bestaat geen absolute en onafhankelijke matrix waarin de fysieke gebeurtenissen plaats vinden los van de geest.
De kwantumfysicus Richard Conn Henry (professor in de fysica en de astronomie aan de John Hopkins Universiteit) zegt het volgende over het boek van Lanza: “What Lanza says in this book is not new. Then why does Robert have to say it at all? It is because we, the physicists, do NOT say it––or if we do say it, we only whisper it, and in private––furiously blushing as we mouth the words. True, yes; politically correct, hell no!”

De ontvangst van het boek van Lanza in wetenschappelijke kringen is gemengd geweest. Naast steun (zoals van Henry) was er ook veel kritiek. Dit valt te verwachten met een boek dat zo radicaal breekt met ons wereldbeeld. Hoe het verder gaat zal moeten blijken maar ik hoop dat de basis is gelegd voor een school die in de voetsporen van Lanza wetenschap gaat bedrijven. Lanza zelf verwacht dat nieuwe doorbraken zullen ontstaan als kwantummechanisme experimenten ook aan macroscopische objecten worden doorgevoerd. Dan zal blijken dat de wetten van de kwantummechanica ook in het klassieke domein geldingskracht bezitten hetgeen een verdere ondersteuning van de centrale thesen van het biocentrisme impliceert. We zullen zien wat de toekomst brengt.
Rogier Tesson